Direct naar hoofdmenu / zoekveld
Home / Archief / Geschiedenis West Zeeuws-Vlaanderen

Geschiedenis West Zeeuws-Vlaanderen

 

Tekening D.j 

 

 

Geschiedenis West Zeeuws-Vlaanderen

De vroegste geschiedenis van de streek begon voor de Romeinen, maar met hen begon de geschreven geschiedenis alhier. Aardenburg werd door de Romeinen gesticht en vandaag de dag kunnen we hier nog enkele overblijfsels van terugvinden.

Na de Romeinen teisterden Vikingen de kuststrook en werden versterkingen gebouwd om de bevolking te beschermen. Oostburg dankt zijn naam nog aan de burcht die gebouwd werd.

Het grootste deel van de geschiedenis van het huidige Zeeuws-Vlaanderen wordt gekenmerkt door het water. Elk dorp lag voor een groot deel van de geschiedenis op een eiland en overstromingen waren door de geschiedenis een grote bedreiging. Vooral de Sint Elizabethsvloeden aan het begin van de 15e eeuw hebben flink huisgehouden. Meerdere dorpen zijn voorgoed door het water verzwolgen. Daarnaast was water ook van een zeer groot economisch belang. Aan de monding van de Westerschelde en langs de route naar Brugge was visserij, handel en scheepsvaart erg belangrijk. Handelsschepen trokken naar grote delen van Europa.

 

Literatuur over deze periode:

 

  •  Beekman, A. A.; Zeeland in 1300 (Geschiedkundige Atlas van Nederland), 's Gravenhage 1921.
  •  Gottschalk, M.K.E., Historische geografie van westelijk Zeeuws-Vlaanderen tot de Sint-Elisabethvloed van 1404,Assen 1955.
  •  Heeringen, R.M.A. van, P.A. Hendrikx, A. Mars (red.), Vroeg-Middeleeuwse ringwalburgen in Zeeland,Goes/Amersfoort, 1995
  • Jongepier, H., Zeeland in de prehistorie, Middelburg, 1995

 

Graafschap Vlaanderen

 

Kopie kaart WZVl 1288 

 

Als grensgebied is de relatie met België – vooral Vlaanderen – door de geschiedenis heen altijd van grote invloed geweest. Dit niet tenminste omdat de streek voor enkele eeuwen een onderdeel was van het Graafschaf Vlaanderen.  De Sint-Baafsabdij en Sint-Pietersabdij te Gent polderden grote delen van het huidige Zeeuws-Vlaanderen in. Aardenburg, Sint Anna ter Muiden en vooral Sluis behoorden tot de belangrijkere steden van Vlaanderen. Als handelssteden langs het Zwin was de relatie tot Brugge erg belangrijk. Als onderdeel van het Brugse Vrije werd de streek ook wel het Oost Vrije genoemd. De relatie met Brugge en Gent ging niet altijd van een leien dakje. Meerdere keren werden steden en dorpen geplunderd of platgebrand bij geschillen met de grote Vlaamse steden. Als onderdeel van het Franse koninkrijk werd Vlaanderen, en dus ook onze streek, tevens betrokken bij meerdere conflicten. Zo werd steun gegeven aan Brugge en Gent tijdens de Guldensporenslag (1302) tegen Frankrijk. Ook raakte de streek betrokken bij de Honderdjarige Oorlog (1337-1453) tussen Frankrijk en Engeland. De Zeeslag bij Sluis in 1340 was het eerste treffen in deze oorlog. Daar kort opvolgend ontstond een burgeroorlog toen Gent onder Van Artevelde in opstand kwam tegen de Vlaamse graaf Lodewijk van Male.

 

 

T meerendeel van T oost-vrye te Vlaanderen 

 

Literatuur over deze periode:

 

  • Gottschalk, M.K.E., Historische geografie van westelijk Zeeuws-Vlaanderen van het begin der 15de eeuw tot de inundaties tijdens de tachtigjarige oorlog, Dieren, 1983

 

De Nederlandse Opstand of Tachtigjarige Oorlog                                     1568-1648

Tekening D.j 

 

De Tachtigjarige Oorlog heeft een grootste impact gehad op de streek. De oorlog met Spanje zou de Lage Landen uit elkaar doen vallen en zou een onafhankelijk Nederland – De Republiek der Verenigde Provinciën – tot stand brengen. Tijdens de oorlog splitste het Brugse Vrije in een deel onder Spaans gezag en een deel onder Staats gezag. Het Graafschap Vlaanderen werd uit elkaar getrokken en de grens tussen het huidige Nederland en België werd grotendeels toentertijd bepaald toen Prins Maurits in de eerste jaren van de 17e eeuw onze streek blijvend op de Spanjaarden veroverde.

Fortificaties moesten de grens beschermen en forten en versterkingen markeerden de gehele grens. De Staats-Spaanse linies zijn nog deels te herkennen in het hedendaagse landschap. Als generaliteitsland zou de streek bekend komen te staan onder de naam Staats-Vlaanderen, een situatie die tot 1814 zou blijven bestaan.

 

Literatuur over deze periode:

  • Hullu, J. de, De verovering van het land van Cadzand onder het beleid van Prins Maurits van Oranje in 1604, Breskens 1904.
  • Kruijff, T. de, Atlas van historische vestingwerken in Nederland. Zeeland, Utrecht, 2004

 

De 17e en 18e eeuw

Tijdens het Rampjaar van 1672 was Aardenburg een der weinige plaatsen die onder Vaandrig Beekman stand kon houden tegen een Franse invasie. Een Engelse invasievloot werd het jaar daarop bij de Slag bij Schoneveld verslagen. De Fransen vielen tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog (1740 - 1748) Staats-Vlaanderen wederom binnen.

 

Staats-Vlaanderen was deels katholiek – voornamelijk in het zuiden – en protestant langs de kust. Halverwege de 17e eeuw kwamen Franse Hugenoten als geloofsvluchtelingen naar de streek, gevolgd door de Salzburger emigranten een eeuw later.

 

Literatuur over deze periode:

 

  • Cruyningen, P.J. van, Behoudend maar buigzaam. Boeren in West Zeeuws-Vlaanderen 1650-1850, Bijdragen tot de geschiedenis van West Zeeuws-Vlaanderen, Aardenburg, 2000
  • Fruin, R. De provincie Zeeland en hare rechterlijke indeeling vóór 1795, Middel­burg 1933.
  • Hullu, J. de, 'Over de oprichting van enige protestantse gemeenten in Westelijk Zeeuws-Vlaanderen en de herstelling of bouw van haar kerkgebouwen in de 17e eeuw', in: Archief vroegere en latere mededelingen Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen (1916), p. 61-66.
  • Tegenwoordige Staat der Vereenigde Nederlanden, vervattende eene beschrij­ving der Generaliteits-landen, Amsterdam 1751.
  • Vonk, P.G., De victorieuze zeeslag op Schoneveld (Groede, 1997).

 

De Franse Tijd                                                                                                1795-1814

De Franse Revolutie bracht de Franse legers over heel Europa. Staats-Vlaanderen werd in 1795 door Napoleon geannexeerd en samengevoegd met een deel van het huidige Oost-Vlaanderen (België) tot het Departement van de Schelde. De burgerlijke stand werd in 1796 door de Fransen in gevoerd, enkele jaren later zou de rest van Nederland volgen.

 

Literatuur over deze periode:

  • Kanter, J. de, De provincie Zeeland, Middelburg 1824.

 

Belgische onafhankelijkheid                                                                                     1830

De Belgen riepen in 1830 de onafhankelijkheid uit van het Koninkrijk België en beëindigden daarmee het Koninkrijk der Verenigde Nederlanden. Als grensstreek had Zeeuws-Vlaanderen, dat na de Franse Tijd officieel deel was gaan uitmaken van Zeeland, te kampen met aanvallen van Belgen om te proberen de streek toe te voegen aan de nieuwe staat. Dit mislukte. Kolonel Ledel werd als de grote held beschouwd die West Zeeuws-Vlaanderen voor Nederland behield.

 

Literatuur over deze periode:

  • Callenfels, H.A., Herinneringen van hetgeen in den Tiendaagschen Veldtocht in het westelijk deel van Zeeuwsch-Vlaanderen voorviel', in: Cadsandria 4 (1857), p. 68-90; nieuwe serie 1 (1858).
  • Hullu, J. de, De Belgische aanvallen op Westelijk Zeeuwsch-Vlaanderen in 1830 en 1831, Oostburg 1936.
  • Risseeuw, E. J., 'Iets omtrent kolonel Joseph Ledel en diens handelingen als bevelhebber van Staats-Vlaanderen in 1830 en 1831', in: Cadsandria nieuwe serie 1 (1858), p. 163-240.

 

Emigratie                                                                                            2e helft 19e eeuw
In de tweede helft van de 19e eeuw zorgde de economische toestand voor een grote migratiegolf uit de streek. Voornamelijk de Verenigde Staten en Brazilië werden als bestemmingen gekozen. Hier (link toevoegen, volgt later) vindt u meer informatie over deze migratie.

De Eerste Wereldoorlog                                                                     1914-1918

 

Tekening D.j 

 

Ondanks de neutraliteit van Nederland, was de invloed van de Grote Oorlog op Zeeuws-Vlaanderen niet te onderschatten. Ijzeren hekken en electriciteitsdraden scheidden voor vier jaar de grens tussen België en Nederland. Boeren konden hun land aan de andere kant van de grens niet bewerken en families konden elkaar voor jaren niet bezoeken. Daarnaast kwam een stroom van honderdduizenden Belgische vluchtelingen naar de streek, dat een grote impact had op de streek.

Literatuur over deze periode:

 

- Databse van het Zeeuws Archief over de Belgische vluchtelingen in Zeeland:


Belgische annexatiepogingen

De Nederlandse neutraliteit tijdens de wereldoorlog werd ons land niet in dank afgenomen. Belgie wilden Zeeuws-Vlaanderen en Limburg annexeren als schadevergoeding voor de Nederlandse afzijdigheid. Campagnes werden gevoerd door voor én tegenstanders van aansluiting bij België. De tegenstanders waren in de meerderheid en als dank kreeg West Zeeuws-Vlaanderen een middelbare school van de Nederlandse overheid: Het Koningin Wilhelmina Lyceum (KWL) te Oostburg. Dit is tevens de periode waarin het Zeeuws-Vlaamse volkslied ontstond

:

Waar eens 't gekrijs der meeuwen

Verstierf aan 't eenzaam strand,

Daar schiepen zich de Zeeuwen

Uit schor en slik hun land;

En kwam de stormwind woeden,

Hen dreigend met verderf,

Dan keerden zij de vloeden

Van 't pas gewonnen erf.

Refrein:

Van d'Ee tot Hontenisse

Van Hulst tot aan Cadzand

Dat is ons eigen landje,

Maar deel van Nederland.

 

Literatuur over deze periode:

  • J. Pattist, "Zeeuwsch-Vlaanderen Nederlandsch", in: "Vragen van den dag" 34


De Tweede Wereldoorlog                                                                 1940-1944/1945

West Zeeuws-Vlaanderen was, dankzij de aanwezigheid van Belgische en Franse soldaten, het laatste deel van Nederland dat zich overgaf aan de Duitsers: 18 mei 1940. Noodgeld werd gedrukt, maar niet meer in gebruik genomen. Gedurende de oorlogsjaren was de Knokploeg West Zeeuws-Vlaanderen onder andere verantwoordelijk voor de overval op het distributiekantoor te Oostburg. Als strategisch punt aan de Westerschelde was de streek belangrijk voor de toegang tot de haven van Antwerpen en er werd daarom hard om gevochten. Geallieerde bommen brachten in het najaar van 1944 de vrijheid terug naar West Zeeuws-Vlaanderen, maar tegen een zware tol. Als relatief een der zwaarst getroffen regio’s van Nederland, werden sommige plaatsen haast geheel verwoest. Het bombardement op Breskens van 11 september 1944 is hier een van de meest bekende voorbeelden van. Op 13 maart 1945 zou koningin Wilhelmina via de grens gemarkeerd met een meelstreep te Eede voor het eerst weer voet op Nederlandse bodem zetten.

 

Literatuur over deze periode:

  • Bauwens, A.R., e.a., Bevreesd bevrijd. West-Zeeuws-Vlamingen over de bevrijding, Aardenburg, 2005
  • Goossens, A.B.J., West Zeeuws-Vlaanderen, 1939-1946. Inval en bezetting, Apeldoorn 1993.
  • Goossens, A.B.J., West Zeeuws-Vlaanderen, Vlucht en bevrijding, Apeldoorn 1997.
  • Ham, G. van der. Zeeland 1940-1945, deel 1 & deel 2.
  • Herdenkingsjaarboek Bevrijding 1944 van de Heemkundige Kring West Zeeuwsch-Vlaanderen, uitg. Oostburg 1984.
  • Vooren, G.A.C. van, West Zeeuws-Vlaanderen 1940. Episoden uit een emotievolle tijd, Hulst 1991.

 

Wederopbouw, gemeentelijke herindelingen                                    Na 1944

Tekening D.j 

 

 

 

De periode na de Tweede Wereldoorlog werd grotendeels gekenmerkt door de wederopbouw van de door oorlog vernietigde streek. Daarnaast hebben de verschillende gemeentelijke herindelingen (1970, 1995 en 2002) de lokale gemoederen flink beziggehouden.

 

Algemene literatuur

  • Roos, G.P. Beknopt geschied- en aardrijkskundig woordenboek van Zeeuwsch-Vlaanderens westelijk deel, Oostburg 1874.
  • Stuij, P.W., Zeeuwsch-Vlaanderen. De geschiedenis van een grensgebied, Zutphen 1990.
 

 

 

Uitgelicht

Europese projecten


Zoeken